Meslek Seçimi Dönemleri

Meslek seçimi insan hayatının en önemli dönüm noktalarından biridir. Kazandığınız para bir kenara, mesleğinizi sadece hayatınızı devam ettirecek parayı sağlamak için istiyor dahi olsanız yaşam kalitenizi, eşinizi, çocuklarınızı, kısacası ailenizin bütününü, sosyal yaşantınızı, beklentilerinizi, geleceğe dair planlarınızı, çıkacağınız tatili, fiziksel yapınızı, sağlığınızı etkileyen mesleğiniz hayatınızın içinde ne varsa sarıp sarmalar ve gelişimi, değişimi ya da durağanlığı ile sizinle alakalı ne varsa etkiler.

Meslek seçimi ile ilgili yapılan çalışmalar ilk önceleri insan gücünün işe yarar bir şekilde nasıl planlanacağına dair olsa da daha sonraları kişinin psikolojik yapısı, istek ve beklentileri, sosyolojik etmenler, toplumsal yapı ile bir bütün olarak incelenmiştir.

Mesleki gelişim üzerine birçok psikolog çalışma yapmıştır. Ben bu yazımda Donald E. Super’in Mesleki Gelişim Kuramına yer vereceğim. Mesleki gelişimin benliğin çevreyle etkileşimiyle şekillendiğini, benliğin kendi içinde oluşumundan sonra kişinin çevresindekilerle girdiği iletişim ve yaşantılar sonucu mesleki gelişime de adım attığını savunan Super, mesleki gelişimin belli dönemleri olduğunu ve yaşantılarla zamanla değiştiğini söylemektedir.

Donald E. Super’e göre mesleki gelişimin 5 ana evresi vardır. Bunlar:

  • Büyüme Evresi (0-13)
  • Araştırma Evresi (14-24)
  • Yerleşme Evresi (25-44)
  • Koruma Evresi (45-64)
  • Çöküş Evresi (65 yaş ve üstü)

Büyüme Evresi: Bireyin benlik kavramının yavaştan şekillenmesiyle birlikte çevreyle etkileşiminden doğar. Çocuk çevresindekilerle özdeşim kurmaya başlar ve mesleklerle tanışır. Büyüme evresi de kendi içinde 3’e ayrılır. Bunlardan birincisi “Hayal Basamağı”, 10 yaşına kadar süren bu basamakta çocuk anlık isteklerinin etkisinde kalarak hayal kurmaya başlar, kendini o mesleği yapıyormuş havasına sokar ve çeşitli rol etkinliklerine girer. İkinci basamak ise “İlgi Basamağı”, çocuk bu basamakta çeşitli mesleklere ilgi duymaya başlar, çocuğun beğenilerinin, heves ve umutlarının çoğaldığı bu dönem 11-12 yaşları arasına tekabül eder ve meslek seçimimizde bizi etkileyen en önemli evreyi oluşturur. Üçüncü ise “Yetenek Basamağı”, Araştırma Evresine kadar devam eden bu basamakta çocuk ilgi duyduğu mesleğin gerektirdiği nitelikleri göz önüne alır.

Araştırma Evresi: Deneme, Geçiş, Sınama olmak üzere 3 basamağa ayrılır. Bu dönemin ilk basamağı ergenlik dönemine rastlar.” Deneme Basamağı”ında çocuk meslekleri yarı zamanlı olarak deneyebilir ve seçimleri buna bağlı olarak değişebilir, birçok mesleğin denendiği bu dönemde bireyin ilgi ve istekleri de değişkenleşir. “Geçiş Basamağı” çocuk bu evrede kazandığı deneyimleri kendi benliğiyle bütünleştirmeye çalışır, kendi isteklerini yaşadığı küçük çaplı mesleki deneyimlerle özdeşleştirir. “Sınama Basamağı” çocuğun kendisine uygun bir iş alanına girdiği ve onu hayatının mesleği olma yolunda sınadığı dönemdir. Bu dönemin sonlarında sınama çalışmalarında azalma görülür ve kararlı olma eğilimine gidilir. Evlenme, aile kurma gibi isteklerle birlikte birey isteklerini tekrar gözden geçirip gerçekçi isteklerinin peşine düşebilir.

Yerleşme Evresi: Bu evre sınama ve sağlamlaştırma olarak iki basamağa ayrılır. “Sınama Basamağı” bireyin bir önceki dönemde kendine uygun gördüğü mesleği uygun görmeyip meslek değiştirme yaşanabilir. Birey birkaç meslek değiştirebilir. “Sağlamlaştırma Basamağı” bireyin meslek yaşamını sağlamlaştırdığı emin adımlarla mesleğine tutunduğu basamaktır.

Koruma Evresi: Birey çabalarını mesleğinin gelişimine yöneltir. Bu dönemde birey giderek artan bir tempo göstermeyebilir. Bu dönemde gelişimin hızlandığı ya da duraksadığı zamanlar olabilir. Hatta meslekte düşüş yaşadığı zamanlar da olacaktır.

Çöküş Evresi: Bu evre yavaşlama ve tam emeklilik olmak üzere ikiye ayrılır. “Yavaşlama Basamağı” fiziksel ve zihinsel yorgunlukla birlikte iş yaşamında yavaşlama görülür. Bu dönemde daha rahat bir yaşam için iş yaşamı bilgi ve birikimlerin ışığında başka alanlara kaydırılabilir. “Tam Emeklilik Basamağı” kişinin işten isteyerek ya da zorunluluktan dolayı bırakma dönemidir. İnsan yaşamının son zamanlarına denk gelen bu dönemde bazıları iş yaşamından kurtulduğuna sevinip bu zamanı olağan karşılarken bazıları için zor bir süreç başlar çünkü sevdiği isteyerek yaptığı işini sağlık sorunları ya da sadece yaşlandığı için bu bırakmak zorunda kalmıştır. Bu da bazı insanlarda fazlasıyla çöküntü yaratmaya yeter.

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir